آسیب شناسی توسعه گردشگری در کیش

سالهاست که نبض اقتصادی کیش با گردشگر و مسافر می زند و هرگاه ورود مسافر  کاهش یافته است، فعالان اقتصادی و گردشگری کیش با مشکل مواجه شده اند. در روزهای پایانی جشنواره تابستانی، گفتگوها و بررسی ها، نشان از وضعیت نا مساعد و نابسامان گردشگری کیش دارد. واقعیت این است که آمارهای اعلام شده با آنچه در بازارها، هتل ها و مراکز گردشگری می گذرد متفاوت است.
نقش گردشگری در ایران و جهان

گردشگری در جهان کنونی به عنوان صنعتی پاک و سومین پدیده ی اقتصادی پویا، پررونق و رو به توسعه پس از صنایع نفت و خودروسازی، توجه بسیاری از کشورها را به خود جلب کرده است.  برنامه ریزان و سیاستگزاران توسعه نیز از صنعت گردشگری به عنوان رکن اصلی توسعه پایدار یاد می کنند. کشور ایران جزو پنج کشور جهان از نظر تنوع اقلیمی و جزو ده کشور جهان از نظر تاریخی و فرهنگی است  و در این بین جزیره کیش هم یکی از زیباترین جزایر خلیج فارس است که از طبیعتی زیبا و منحصر به فرد برخوردار است. سواحل زیبا و پوشش های مرجانی، آب زلال دریا که شفافیت کم نظیر آن امکان مشاهده انواع آبزیان را در عمق چند متری امکان پذیر می سازد. این جزیره دارای ساختار مرجانی است و از سواحل وسیعی برخوردار است که در دنیا کمتر ساحلی را می توان یافت که به وسعت سواحل کیش قابل استفاده باشد و از جمله کم خطرترین سواحل دنیا است. انواع تجهیزات و وسایل مانند جت اسکی، اسکی روی آب، چتر پرنده، قایق های پدالی، امکانات غواصی و ماهیگیری از جنبه های گردشگر موجود در کیش است و وجود یک کشتی عظیم الجثه بنام کشتی یونانی همه روزه گردشگران زیادی را به خود جلب می کند. هرسال نزدیک به بیش از یک میلیون نفر از آن دیدن می کنند.

دادن وعده هایی برای آینده، مسکن هایی که بی اثر شده است

وعده های مسئولان گردشگری کیش، مسکن هایی است که به علت عدم اجرایی شدن بی اثر شده است . به عنوان مثال معاون گردشگرى سازمان منطقه آزاد کیش  در بهمن ماه نود شش اعلام کرد:  در صدد هستیم با افزایش مبادی پروازى شرکت هواپیمایی کیش از شهرهاى مختلف کشور به مقصد جزیره کیش، امکان سفر مستقیم براى هموطنان از شهر محل سکونتشان به کیش فراهم شود که بر این اساس ساکنان شهرهاى همدان، کاشان، زاهدان، آبادان، دزفول، اردبیل، سنندج و ارومیه در آینده نزدیک از طریق پروازهای شرکت هواپیمایی کیش امکان سفر مستقیم به جزیره زیبای کیش را دارند. وی همچنین گفت:  با دستور مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش، افزایش تعداد پروازها به مقصد جزیره کیش و ظرفیت سهم فروش بلیت هاى سیستمی هواپیمایی کیش به منظور جلوگیری کنترل قیمت ها و جلوگیری از اضافه هزینه هاى سفر نیز در حال اجرا است. معاونت گردشگرى سازمان منطقه آزاد کیش ضمن تاکید بر تدوین برنامه هاى گردشگرى “رویداد محور” گفت: با  تدوین ” تقویم رویدادها و مناسبتهاى جزیره کیش ” در سال ۹۷ علاوه بر ایجاد تنوع در مخاطبان، امکان انتخاب و توزیع زمانهاى سفر به مقصد کیش متناسب با سلایق مخاطب و برنامه ها و رویدادهاى فرهنگى، هنرى، ورزشى، نمایشگاهى، تجارى و تفریحى فراهم می شود.

کیش امروز تشنه حضورگردشگر است

نایب رئیس جامعه هتلداران کیش در گفتگوی دو هفته پیش خود با اشاره به اینکه حال امروز کیش خوب نیست گفت: امروز کیش تشنه حضور گردش است افزایش پرواز به کیش در مهر ماه نوشدارو پس از مرگ سهراب است و تاثیری در اقتصاد کیش نخواهد داشت. وی در پاسخ به اینکه در خبرها گفته شده است که گردشگری کیش در این دوره از جشنواره با ۱۰ درصد افزایش روبرو بوده است افزود: با مستندات موجود حاضر به اثبات این مطلب هستم که چنین چیزی نبوده و تنها در بازه زمانی چند روزه که خواننده ترکیه ای در جزیره حضور داشت شاهد افزایش پرواز و ورود گردشگر به کیش بودیم. جالب اینجاست روابط عمومی سازمان منطقه آزاد کیش کیش  در مطلبی از افزایش ۵/۴ درصدی سطح اشغال هتلهای کیش در تابستان ۹۷ خبر داد. به گزارش روابط عمومی و امور بین الملل سازمان منطقه آزاد کیش، میثم میرقشمی کارشناس نظارت بر مراکز اقامتی جزیره زیبای کیش با اعلام این خبر افزود : بر اساس اعلام و گزارش روزانه مدیران محترم هتلهای کیش که در سامانه رسمی سازمان ثبت می گردد، در دوره برگزاری جشنواره تابستانی ۹۷ و علیرغم متغیرهای اقتصادی این دوره زمانی در اقتصاد کشور، شاهد رشد ۵/۴ درصدی سطح اشغال هتلهای کیش بوده ایم بگونه ای که در حال حاضر این سطح اشغال متوسط به بالای ۴۵ درصد افزایش یافته است و این در حالیست که تعداد اتاق و تخت هتلهای فعال نسبت به مدت زمان مشابه سال قبل نیز ۷ درصد افزایش داشته است و انتظار می رود که در دوره زمانی باقیمانده به پایان جشنواره این افزایش ادامه یابد. وی با اظهار تعجب از اظهار نظر ارایه شده از سوی نائب رئیس جامعه هتلداران کیش، خاطر نشان کرد که مبنای آمار ارایه شده، گزارشات رسمی واحدهای اقامتی و نظارتهای مستمر سازمان می باشد وی ضمن تقدیر از تلاشهای مدیران هتلهای کیش در حفظ کیفیت و ارایه خدمات مناسب به گردشگران علیرغم افزایش هزینه های تمام شده خدمات و تلاش در جهت جلب رضایتمندی مسافران، اعلام کرد که انتظار می رود مسئولان  تشکل هتل داران کیش با دقت و اطلاع بیشتر نسبت به عملکرد واحدهای تحت پوشش خود، عمل نمایند.

چرخه معیوب گردشگری کیش

بسیاری از فعالان قدیمی گردشگری کیش، نیز نظارت مسئولان گردشگری را ناکافی و عملکرد آن را منفعلانه و فاقد استراتژی مشخص و ابتکار عمل دانسته و طرح هایی مانند اهدای کارت های هدیه  به مسافران را در زمینه جذب گردشگر کم تاثیر اعلام کردند. وضعیت گردشگری در کیش در غیاب نظارت های کافی و برنامه ریزی موثر دچار معضلات زیادی است که موجب آسیب دیدن برند برتر گردشگری کیش شده است. به عنوان مثال چندین شاهد عینی اعلام کردند، افرادی که در باجه فرودگاه کارت هدیه خود را دریافت می کردند توسط دلالان به یک کانتر گردشگری خاص ارجاع شده و به نوعی تشویق به رزرو تفریحات دریایی از آن باجه با رقم های بالا می شدند. فروش بلیطهای تفریحی در تعدادی از آژانسهای تهران و سایر شهرها با کمیسیون بالا صورت می گیرد و بدتر از آن شماره تماس مسافران به شبانه کارها و دلال های گردشگری در کیش با رقم هایی بین ۳۰ تا ۵۰ هزار تومان فروخته می شود. به علت به کارگیری افراد ناآشنا و تازه وارد به کیش در زمینه بازاریابی گردشگری شاهد رقابت نادرست آنها بوده  و برای دریافت پورسانت و حق بازاریابی، رستوران ها، اماکن گردشگری، جنگ ها و سایر مراکز تفریحی رقیب را به راحتی در ذهن مسافر تخریب کرده و موجب بی اعتمادی و سرگردانی مسافران می شوند. تریپ های بسیار بالا توسط رانندگان سیستم حمل و نقل طلب شده و فعالان اقتصادی و گردشگری که حاضر به پرداخت تریپ نباشند بایکوت گردیده و دچار مشکل می شوند. اوضاع به قدری نابسامان است که کلوپ های دریایی، جنگ ها و … که سرمایه گذاری سنگینی انجام داده اند بهره و سود کمتری نسبت به دلال ها می برند. در یک مورد شاهد بودیم که بابت فروش بلیط یکی از جنگ های شبانه تنها ۱۰ تا ۱۵ هزار تومان به تهیه کننده می رسد و بیش از دو برابر این مبلغ را دلال ها دریافت می کنند. با این وضعیت سرمایه گذاران و فعالان اقتصادی روز به روز ضعیف تر شده و کیفیت خدمات آنها کاهش میابد و در ازای آن دلال ها، تریپ بگیرها و واسطه ها روز به روز قوی تر و پر مدعاتر می شوند و درصدهای بالاتری طلب می کنند.

آسیب به صنعت گردشگری کیش

با روند فعلی ارائه خدمات به مسافرین و با توجه به کم شدن ورودی مسافر و ازدیاد آیتم های گردشگری روز به روز شاهد ناهنجاری های بیشتری به خصوص از سمت دلالان و واسطه ها خواهیم بود. در این میان پروازها، هتل ها و برخی مراکز بزرگ گردشگری کیش در انحصار یک حلقه کوچک و قدرتمند چارترکننده قرار گرفته است که به دلخواه خود قیمت ها را پایین و یا بالا برده و به راحتی می توانند صنعت گردشگری و در نتیجه اقتصاد کیش را دچار مشکلات زیادی کنند. با توجه به شرایط اقتصادی و مشکلات متعدد، ایرلاین ها جهت تامین نقدینگی ناچار به واگذاری بخش عمده ای از ظرفیت پروازی خود به چارترکنندگان هستند، و این امر موجب قدرت گرفتن تعداد محدودی چارترکننده به خصوص در زمینه پروازهای جزیره کیش شده است. شاید یکی از معضلات و مشکلات بزرگ گردشگری کیش در این زمینه باشد که نیاز به بازنگری و نظارت بیشتر و تعین راهکارهایی برای کنترل قیمت و افزایش کیفیت خدمات احساس می شود.

آموزش های عملی یا آکادمیک در زمینه هتلداری و گردشگری؟

وجود آموزشگاه ها و دانشگاه ها در زمینه گردشگری و هتلداری بسیار مناسب و مورد نیاز است ولی نکته ای که وجود دارد، آموزش های تئوری و آکادمیک، پاسخگوی نیاز عملی در بازار پر التهاب کیش نیست. دوره های عملی و مطابق با شرایط، قوانین و جغرافیای کیش می تواند تاثیر بیشتری بر افزایش کیفیت خدمات هتلینگ و گردشگری داشته باشد و دست دلالان و واسطه های سودجو و فاقد اطلاعات علمی را کوتاه نماید.

راهکارهای توسعه گردشگری کیش

نقش این جزیره در وهله اول صنعتی- صادراتی و در وهله دوم تجاری و توریستی بوده است اما با شکست برنامه های صنعتی و تجاری توجه سرمایه گذاران به بخش گردشگری جلب شده است. با این حال  برنامه ریزی های موقتی و راهکارهای کوتاه مدت این روزها به عنوان معضلی در روند توسعه پایدار کیش مانع از  ایجاد زیرساخت های مطمئن برای توسعه گردشگری کیش شده است. با وجود اینکه رویکرد جزیره کیش به عنوان نخستین منطقه آزاد کشور گردشگری و تجارت است اما توسعه گردشگری به عنوان مهمترین ماموریت کیش بدون اقدامات زیرساختی انجام شده و نیاز شدیدی به ایجاد یک زیرساخت اصولی و اساسی در این حوزه است. فعالیت های زیادی برای رونق گردشگری کیش در سال های گذشته انجام شده است اما این اقدامات راهکارهای موقتی است که در یک بازه زمانی کوتاه باعث جذب گردشگر شده و در ماه های دیگر سال، گردشگری کیش دچار رکود است. در دنیای امروز که موفقیت در رقابت منوط به انجام تحقیق و پژوهش همه جانبه برای کارها است، دربخش گردشگری تصمیم گیری ها بدون پشتوانه تحقیقاتی و بدون نگاه بلند مدت انجام می شد که آسیب های ناشی از آن هنوز بر پیکره گردشگری کیش باقیمانده است. گردشگری کیش نیاز به ساختار اصولی براساس استاندارها و الگوهای موفق، برنامه ریزی ها و اقدامات زیرساختی دارد که این امر انقلاب و تحولی درگردشگری کیش ایجاد می کند که نتایج آن در بلند مدت بدست می آید. آنچه که تجربه سال ها برنامه ریزی و سرمایه گذاری در کیش نشان می دهد این است که تسکین موقتی اقتصاد کیش که وابسته به گردشگری است با تصمیم گیرهای لحظه ای و پراکنده راه حل خوبی برای پیشرفت این جزیره نیست بلکه برنامه ریزی ها باید با شناسایی پتانسیل ها و ظرفیت های کیش باشد تا علاوه بر رونق امروز به عنوان زیرساختی برای آینده مورد بهره برداری قرارگیرد. شناخت وضع موجود جزیره کیش اولین اقدام هدفمند برای برنامه ریزی و تعیین راهکارهای توسعه گردشگری کیش است. برای ایجاد ساختار مناسب و منطقی باید ابتدا بستر و زمینه خوبی مهیا شود به همین منظور، برگزاری جلسات مستمر و گردآوری نظرهای مشاوران مجرب کشور درحوزه گردشگری، فعالان اقتصادی موفق درکشور، نمایندگان ومدیران جوامع، اصناف و سرمایه گذاران جزیره کیش، با آسیب شناسی فعالیت های گذشته باید به طرح راهکار برای معضلات و مشکلات گردشگری کیش، آماده سازی زیرساخت ها و تعیین خط مشی صنعت گردشگری کیش پرداخته شود. حذف واسطه ها که با افزایش ناعادلانه قیمت ها آسیب جدی به گردشگری کیش زده است، کاهش هزینه های سفر به جزیره کیش، افزایش خطوط پروازی به کشورهای همسایه و حضور در نمایشگاه های بین المللی برای توسعه گردشگری بین المللی، افزایش ظرفیت هتل ها و ارائه خدمات بهتر،  آشنایی سرمایه گذاران خارجی با شناخت فرصت های طبیعی ، بومی و تسهیلات قانونی منطقه آزاد کیش، ارتقاء کیفیت اجناس و جلوگیری از واردات کالاهای بی کیفیت، برگزاری نمایشگاه ها، همایش ها و مسابقات ورزشی ملی و بین المللی و توجه به گردشگری علمی، گردشگری ورزشی، گردشگری تفریحی، گردشگری فرهنگی وگردشگری سلامت از مهمترین موضوعاتی است که برای تبدیل کیش به یک مقصد مهم و دائمی گردشگری در منطقه نیازمند برنامه ریزی بلند مدت و ایجاد بسترها و زیرساخت های مطمئن است. جذب سرمایه گذار داخلی و خارجی مهمترین عامل توسعه پایدار در کیش است و این برنامه ریزی ها در حالی است که رکود، گریبان اقتصاد کشور را  فرا گرفته است و سرمایه گذاران ترجیح می‌دهند نقدینگی خود را در قالب سپرده‌های بانکی به بانک‌ها بسپارند، سازمان منطقه آزاد کیش برای رونق سرمایه گذاری می تواند از ظرفیت بازار سرمایه استفاده کند که در این راه ارئه تسهیلات متنوع تر به علاقه مندان داخلی و خارجی می تواند راهگشا باشد. به غیر از مزایای قانونی مانند معافیت‌های مالیاتی، عدم اخذ روادید، آنچه که بیشترین جذابیت را برای سرمایه گذاران خارجی دارد، این است که حداقل بروکراسی در بخش صدور مجوز‌ها در کیش اعمال می‌شود.

 

لزوم چاره اندیشی

این گزارش تنها یک طرح مساله و بیان دیدگاه هایی است که لزوم چاره اندیشی برای توسعه پایدار کیش را بیش از پیش مهم می داند. با این حال کیش به عنوان یکی از نقاط گردشگرپذیر کشور سالانه پذیرای بیش از یک و نیم میلیون گردشگر ایرانی و بیش از صدهزار گردشگر خارجی است. توسعه گردشگری و رعایت استانداردهای جهانی در ارائه خدمات بصورت کمی و کیفی موجب شده تا کیش جایگزین سفر تفریحی برخی از هموطنان به خارج از کشور شود که این امر سالانه رقمی بالغ بر ۵۰۰ میلیون دلار صرفه جویی ارزی به همراه دارد. همه این نتایج و آمار و ارقام تنها شاهدی بر سرمایه گذاری  و برنامه ریزی کوتاه مدت در کیش بوده است. بنابراین برنامه های بلند مدت مسئولان می تواند افق های روشنی را در جهت بالا بردن تعداد گردشگران خارجی اعم از اتباع کشورهای حاشیه خلیج فارس و اروپا جلوه گر سازد تا از این طریق جزیره کیش، نگین خلیج همیشگی فارس، بتواند بیش از گذشته در خدمت توسعه همه جانبه ایران و منطقه قرار گیرد.

 

مسعود جهانی