true
it is true
true
it is true
true
it is true
trueit is true
آیا میدانستید یکی از پزشکان برجسته ایران در قرن هفتم هجری، اهل جزیره کیش بوده است؟ دانشمندی که آوازه مهارت پزشکیاش از شیراز تا کرمان رسید و نام او در منابع تاریخی در کنار بزرگان طب اسلامی ثبت شده، اما امروزه کمتر کسی او را میشناسد.
حکیم عزالدین ابراهیم کیشی از پزشکان و فیلسوفان نامدار روزگار اتابکان فارس بود. او در جزیره کیش زاده شد و برای فراگیری دانش به شیراز رفت؛ شهری که در آن دوران یکی از مهمترین مراکز علمی جهان اسلام به شمار میآمد. حضور دانشمندان، پزشکان و فیلسوفان بزرگ، شیراز را به کانون علم و فرهنگ تبدیل کرده بود و عزالدین نیز در همین فضای علمی پرورش یافت.
منابع تاریخی نشان میدهند که وی در شمار حکیمان برجسته عصر خود قرار داشت. با این حال، تحولات سیاسی و فکری آن دوران سبب شد که شیراز را ترک کند و راهی کرمان شود. این مهاجرت سرآغاز مهمترین فصل زندگی او بود.
در آن زمان، ترکان خاتون، فرمانروای مقتدر قراختایی کرمان، به بیماری سختی مبتلا شده بود. بنا بر روایت ناصرالدین منشی کرمانی در کتاب سمط العلی للحضره العلیا، پس از آنکه پزشکان در درمان وی موفق نشدند، از عزالدین کیشی دعوت شد تا به کرمان بیاید. گفته میشود تشخیص دقیق و مهارت پزشکی او باعث بهبود حال ترکان خاتون شد و همین امر شهرت فراوانی برای این پزشک کیشی به همراه آورد.
پس از این رویداد، عزالدین کیشی در کرمان ماندگار شد و سالهای پایانی عمر خود را به طبابت، آموزش و تألیف آثار علمی گذراند. او سرانجام در سال ۶۹۲ هجری قمری در کرمان درگذشت؛ اما آثار و دانش او در میان نسخههای خطی و منابع پزشکی باقی ماند.
مهمترین اثر شناختهشده وی کتاب »مسالک البغیه الی مدارک المنیه« است؛ اثری ارزشمند در پزشکی که افزون بر مباحث علمی، بخشی از تجربههای عملی و مشاهدات بالینی نویسنده را نیز در بر دارد. از دیگر آثار او میتوان به »اختصار القانون«، خلاصهای از کتاب مشهور قانون در طب ابنسینا، و نیز رسالههایی در شرح و تبیین متون پزشکی کهن اشاره کرد.
اما چرا نام چنین دانشمندی در تاریخ کمرنگ شده است؟ پژوهشگران یکی از دلایل این موضوع را شباهت زندگی و فعالیتهای علمی او با شمسالدین محمد کیشی (به روایتی برادر او)، دانشمند دیگری از همان دوره، میدانند. این شباهت موجب شده است که در برخی منابع و فهرستهای نسخههای خطی، میان آثار و شرح احوال این دو شخصیت خلطهایی به وجود آید و نام عزالدین کیشی کمتر مورد توجه قرار گیرد.
امروز بازشناسی چهرههایی مانند عزالدین ابراهیم کیشی تنها یادآوری زندگی یک پزشک فراموششده نیست؛ بلکه بازخوانی بخشی از تاریخ علمی و فرهنگی جنوب ایران و خلیج فارس است. جزیره کیش، که امروز بیشتر با جایگاه اقتصادی و گردشگری خود شناخته میشود، در گذشته نیز خاستگاه دانشمندانی بوده است که در شکلگیری تمدن علمی ایران و جهان اسلام سهم داشتهاند.
شاید زمان آن رسیده باشد که نام این حکیم کیشی، پس از قرنها، بار دیگر در زادگاهش شناخته شود؛ دانشمندی که روزگاری آوازه دانش و طبابتش از کیش تا دربار کرمان رسیده بود.
منابع
آملی، شهابالدین محمد بن محمود، نفایس الفنون فی عرایس العیون؛ ناصرالدین منشی کرمانی، سمط العلی للحضره العلیا؛ صفا، ذبیحالله، تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی؛ الگود، سیریل، تاریخ پزشکی ایران و سرزمینهای خلافت شرقی؛ جوکار، نجف، «نگاهی به زندگی، آثار و اندیشه شمسالدین محمد کیشی.
true
it is true
true
it is true
true
it is true