قصه‌ها اولین آموزگاران بشر هستند. به طور حتم آفرینش هم با طرح یک قصه آغاز شده است. خلقت درخت هستی و آدم، حکایت سیب و زمینی شدن قدسیان همه با طرحی از یک قصه‌ی شگفت‌انگیز شروع شده است. قصه‌ای که هر لحظه برای ما زمینیان شگفتی تازه‌ای را نمایان می‌کند.

خط و زبان با ترکیبی از قصه‌ها مهم‌ترین بخش هویت بشری را خلق می‌کنند. این قصه‌ها و ترانه‌ها هستند که سینه به سینه از نسلی به نسلی دیگر منتقل می‌شود و معرف توده‌هایی از مردم هستند که فرهنگ عامه یک جامعه را اعتبار می‌بخشد.

قصه‌ها از ضروری‌ترین دستاوردهای فکری بشری هستند که باید همواره مورد توجه قرار بگیرند.

یکی از وظایف مهم والدین کمک به کودکان برای ساختن آینده‌ای بهتراست و زمان درست برای این کار از اهمیت زیادی برخوردار است. ما گاهی لازم داریم که برگردیم و دوباره به عادت‌های زندگی‌مان نگاهی بیندازیم.

استفاده بیش از حد و زود هنگام از دنیای دیجیتال و فضاهای مجازی به طرز تاسف باری قدرت تمرکز و مهارت‌های زندگی را کم می‌کند. قدرت تخیل و خیال پردازی را ضعیف می‌کند و حتی در سلامت بینایی کودکان تاثیرات بسیار مخرب و منفی را به جا می‌گذارد.

پدر و مادرها به دلیل مشغله زیاد و یا بی‌حوصلگی و خستگی با دادن گوشی و یا تبلت دست بچه ها آنها را ساکت می‌کنند و یا تشویق شان می‌کنند که با بازی های کامپیوتری خودشان را سرگرم کنند.

یکی از راه‌های سرگرم کردن کودکان توجه به امر مهم و ارزشمند قصه گویی است. قصه گویی نه تنها باعث ترویج فرهنگ کتابخوانی از دوران کودکی می‌شود بلکه باید به آن به عنوان یک ابزار قوی نگاه کرد.

قصه گویی بهترین راه برای انتقال مفاهیم، ارزش‌ها و سنت‌های یک جامعه است و به صورت غیرمستقیم زمینه ارتباط بیشتر اعضا خانواده را فراهم می‌کند.  در بیشتر مواقع مادرها عهده‌دار قصه گویی برای بچه ها می‌شوند، اما خیلی خوب است که پدرها در این کار مشارکت داشته باشند و در قصه گویی نقش موثری ایفا کنند.

قصه‌ها ابزار قوی برای آموزش – یادگیری قوانین اجتماعی، یادگیری رفتارهای صحیح شهروندی و حتی اصلاح مشکلات رفتاری و احساسی- بچه‌ها هستند.

با قصه‌ها می‌شود از مرزها گذشت. می‌شود هر ناممکنی را ممکن کرد و با این کار می‌شود خلاقیت و انگیزه ایجاد کرد.

قصه گویی خود یک هنر است که متأسفانه و معمولاً مورد غفلت و فراموشی قرار می‌گیرد و حتی بیشتر معلمان و والدین داستان گفتن را برای خود کاری حقیر و بی‌مقدار و برای کودکان وسیله‌ی اتلاف وقت می‌پندارند، غافل از اینکه همین قصه گویی، علاوه بر فواید و ارزش‌های تربیتی بی شمار، به معلم کمک می‌کند که میراث فرهنگی جامعه‌ی خود را به آیندگان انتقال دهد.

ادبیات کودکان چیست؟

ادبیات کودکان شامل قصه، شعر، نمایش، افسانه و داستان است. ادبیات، باعث مسرت خاطر، وسعت تخیل و قوت تصور او می‌شود و نیز نیروی ابتکار و ابداع به او می بخشد. ادبیات کودک، به ویژه در زمینه‌های زبان آموزی و آموختن کلمات تازه به کودکان نقش قاطعی دارد.

هنر قصه گویی

یک قصه گوی خوب نباید تمام حوادث را با عباراتی صریح و روشن بیان کند، بلکه بهتر است به اشاره از آن بگذرد تا کودک مجال تفکر و تخیل پیدا کند که این خود برای کودکان و قصه گو نشاط آور است.

پدر، مادر و معلم نباید قصه گویی را بیان و رفتاری ساده تصور کنند، بلکه این هنر نیاز به تمرین و ممارست دارد. قصه گو بهتر است تمام داستان را قبلاً خوانده و مرور کرده باشد.

قصه خوانی می‌تواند با اجرای نمایش‌های ساده و سرگرم کننده همراه باشد. تغییر صدا، نقاشی روی انگشت‌های دست، استفاده از عروسک‌های دستی، ماسک‌های ساده و دست ساز، نقاشی روی صورت، و یا استفاده از اسباب بازی‌های بچه‌ها همه تکنیک هایی هستند که قصه گویی و شنیدن قصه را برای بچه‌ها جذاب و هیجان‌انگیز می‌کند.

ویژگی‌های یک قصه‌ی خوب

در هر قصه، ماجرایی پیگیری می‌شود که نقاط مجهولی دارد و می تواند حس کنجکاوی بچه‌ها را برانگیزد پشت سر هم بودن و پیوستگی منطقی صحنه‌های قصه، کودک را سرگرم می‌کند و به ذهن او نظم منطقی می‌دهد. کودک به کمک قوه‌ی تخیل، خود را جایگزین یکی از شخصیت‌های قصه می‌کند و به این ترتیب شادمانی و لذت را نصیب خود می‌سازد.  با خواندن قصه و بازگویی آنها نیروی بیان و تکلم کودک رشد می‌یابد و گنجینه‌ی لغات و اطلاعات وی غنی می‌شود.

کودک از طریق قصه‌های مناسب با مشکلات و مسائل زندگی آشنا می‌شود و مهارت‌های اجتماعی بیشتری به دست می آورد.

قصه گویی، فاصله‌ی میان قدرت «خواندن» و قدرت «درک کردن» را در کودک پر می کند. به عبارت دیگر آن دسته از کودکان که در دوره ی پیش از دبستان به قصه‌ها گوش داده‌اند و با صداها و واژه‌ها و معنای آنها به صورت شنیداری آشنا شده‌اند، در سنین مدرسه و با برخورد با شکل نوشتاری کلمات معنی آنها را سریع‌تر درک می‌کنند.

جدی گرفتن کتابخوانی و نهادینه شدن این امر در خانواده تنها با مساعدت و تلاش والدین میسر می‌شود و امری لازم و ضروری برای کودکان است.

طی آخرین بررسی های انجام شده و بنا به اهمیت و نگاه ویژه‌ای که می‌بایست به حوزه ادبیات کودک و نوجوان داشته باشیم، رده بندی سنی در کتاب‌های کودک تغییر کرده است. طبق اطلاعیه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان دسته بندی جدید شامل؛ گروه‌های سنی ۰+ «نوزادان»، ۲+ «نوگام»، ۴+ «نوباوه»، ۷+ «نوخوان»، ۹+ «نونهال»، ۱۲+ «نونگاه»، ۱۵+ «نوجوان» و «اولیای تربیتی، مربیان و پژوهشگران» نام گذاری شده است.

در سالهای گذشته گروه سنی ۰ تا ۴ سال در حوزه کتاب مورد توجه نبوده است، اما خوشبختانه از این پس امید می‌رود که جایگاه ادبیات از بدو تولد از نظر دور نماند.

از جمله تاثیرات مستقیم ادبیات بر زندگی کودکان و نوجوانان می‌شود به موارد زیر اشاره کرد:

-تاثیرپذیری از شخصیت‌های قصه.

-تقویت حافظه و تقویت قدرت فهم و بیان.

-پرورش خلاقیت.

-افزایش گنجینه واژگان.

-تقویت قدرت تخیل.

-ایجاد اعتماد به نفس قوی.

-یادگیری مهارت‌های فردی و اجتماعی.

-آموزش به روش غیرمستقیم.

و در آخر؛ «هرگز کودک‌تان را دست کم نگیرید»