علی‌اصغر شالبافیان، معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی در سخنانی از لزوم معرفی جزیره کیش به گردشگران روس و بازاریابی ورود توریست خارجی به یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری ایران گفته است: «کیش می‌تواند به عنوان یک مقصد گرمسیری نقطه مطلوبی برای توریست‌هایی باشد که از سرمای روسیه دور می‌شوند و به دنبال یک منطقه گردشگری هستند.»

شالبافیان اواخر آذرماه در دیدار با فعالان حوزه گردشگری در کیش گفت: «یکی از بازار‌های ما کشور روسیه است و اگر بخواهیم در این بازار موفق باشیم، از نظر لغو روادید و تناسب بازار باید کیش را به عنوان مقصد به خوبی معرفی کنیم تا دستاورد آن برای کل کشور باشد.»

وی تولید محتوا در مورد کیش را ضروری دانست و گفت: «رایزنی‌های فرهنگی، اقتصادی و بازرگانی در خدمت گردشگری است و توسعه روابط گردشگری باید مورد توجه باشد.»

معاون گردشگری افزود: «در دوره جام جهانی بسیاری از محتوا‌های تولیدشده از سوی این وزارتخانه مبتنی بر مناطق آزاد بود و ما امکان این را داریم که در نشست‌های منطقه از همراهی فعالان از جمله بازار روسیه با لغو روادید استفاده کنیم.»

شالبافبان تصریح کرد: «یکی از راه‌های ورود به بازار، جذب گردشگران به کیش است، بنابراین منطقه آزاد کیش باید در نمایشگاه‌های خارجی حضور داشته باشد.»

وی تأکید کرد: «با هر تولید محتوا درباره کیش امکان تبلیغ این جزیره در همه جای دنیا از سوی رایزن‌های فرهنگی وجود دارد. برگزاری فم تور‌ها در استان‌های مختلف یکی از راه‌های معرفی کیش در ابعاد بین‌المللی است.»

شالبافیان گفت: «نیاز امروز کیش برای ماندگاری رفتن به سمت جاذبه گردشگری است، در همین راستا موضوع بازنگری در اعطای تسهیلات ماده۱۸ روی داد. یکی از مهم‌ترین اقدامات حمایتی این بود که تسهیلات به بازسازی و تجهیز جاذبه‌های گردشگری اعطا شود.»

معاون گردشگری گفت: «حمایت از حوزه گردشگری تنها مبتنی بر ارائه تسهیلات نیست و به صورت جدی در حال فعالیت روی این موضوع هستیم که منطقه آزاد کیش تحت عنوان مجتمع‌های ترکیبی راه اقتصادی کردن طرح‌های گردشگری را پیش ببرد. پیشنهاد ما این است که مناطق آزاد در این زمینه پایلوت قرار بگیرند.»

۶ سال پیش «لوان جاگاریان»، سفیر وقت روسیه در ایران درباره دلیل سفر کمتر مردم کشورش به ایران گفته: «ما نمی‌توانیم به زور گردشگران را به ایران بفرستیم، ایران کشوری باستانی و تاریخی است، ولی اینجا محدودیت‌هایی وجود دارد. این محدودیت‌ها باعث می‌شود که روس‌ها، کشورهایی چون تایلند، امارات، اروپای جنوبی و ترکیه را ترجیح دهند. ما این محدودیت‌ها را درک می‌کنیم و آن را رعایت کرده و به آن احترام می‌گذاریم، ولی گردشگران ما ترجیح می‌دهند به جای دیگری سفر کنند.»

پوتین بویژه در زمانی که روابط این کشور با ترکیه تیره شده بود، در مصاحبه‌ای اشاره کرد که چرا مردم کشورش به جای ترکیه به ایران سفر نمی‌کنند؟ کشوری که تمدن و تاریخ پرسابقه‌ای دارد و روابط سیاسی روسیه با آن خوب است،

ایران و روسیه در خردادماه۱۴۰۰ برنامه اجرایی موافقت‌نامه «لغو روادید گروهی گردشگری» را امضا کردند که بر آن اساس، شهروندان دو کشور به صورت گروهی از پنج تا ۵۰ نفر از طریق آژانس مسافرتی و بدون ویزا می‌توانند به ایران و روسیه سفر کنند. اعتبار زمانی اجرای این تفاهم‌نامه تا ۲۰۲۳ تعیین شده است. با وجود این تفاهم‌نامه، اما شهروندان دو کشور در سفر‌های انفرادی و بدون آژانس همچنان باید ویزا دریافت کنند. پیش‌تر گفته شده بود برای اجرایی شدن لغو روادید سفر‌های گروهی اتباع ایرانی و روس، به لحاظ قانونی و دیپلماتیک لازم است بین وزارت امور خارجه دو کشور یادداشت دیگری مبادله شود.

اولین گروه از گردشگران روس بدون نیاز به اخذ ویزا در آبان ماه سال گذشته وارد ایران شدند. با گذشت بیش از یک سال از لغو ویزا میان ایران و روسیه، هنوز حضور روس‌ها در ایران کمرنگ است.

علیرضا ایزدی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان می‌گوید: «بازار ایران برای گردشگران روسی چندان شناخته‌شده نیست، آنچه در این زمینه نیاز داریم ارائه تبلیغات، اطلاعات و تصویر مناسب از کشورمان است.»

ایزدی با بیان اینکه روسیه بازار خوبی برای گردشگری ایران است، بر لزوم تصویرسازی و تبلیغات مناسب تأکید می‌کند و می‌افزاید: «به رغم داشته‌های فراوان کشورمان برای جذب گردشگر، آنچه امروز مورد نیاز ماست، ارائه این قابلیت‌ها به شکل بهتر و بیشتر و با رنگ و لعاب مناسب‌تر است.»

وی یادآور می‌شود: «امروز روس‌ها برای گردشگری به سمت دوبُی و ترکیه در تردد هستند و یکی از مشکلات ما این است که بازار ایران برای آن‌ها چندان شناخته‌شده نیست.»

ایزدی در ادامه تأکید می‌کند: «همه‌گیری کرونا، مشکلات سیاسی و تحریم‌ها، بازار گردشگری ما را بسیار محدود کرده و همین اتفاق هم برای روسیه افتاده است، اما روسیه یک بازار ۳۰۰‌میلیون نفری دارد که اگر ما روی ۲۰‌درصد آن هم برنامه‌ریزی کنیم، اتفاق خوبی برای ما رقم خواهد خورد.»

وی با اشاره به قرابت‌های سیاسی و تاریخی ایران و روسیه می‌گوید: «دو کشور مشترکات و ارتباطات فرهنگی خوبی دارند و بدون شک برای روسیه می‌توان یک بازار ۲۰ تا ۲۵‌درصدی ترسیم کرد.»

 روس‌ها به جای اروپا به آسیا می‌آیند

 

روسیه درگیر جنگ با اوکراین است و تحریم‌های متعددی که امریکا و اتحادیه اروپا علیه مسکو وضع کرده‌اند، سفر اتباع این کشور به اروپا را سخت کرده است. بر این اساس گردشگران روس در حال تغییر مقاصد گردشگری خود هستند. بنا بر آمار کمپانی‌های سفر، مسافرت روس‌ها به بیرون از مرز‌های این کشور که قبلاً به دلیل محدودیت‌های کرونا به شدت آسیب دیده بود، اینک تحت تأثیر عملیات نظامی روسیه در اوکراین با کاهش بیشتری مواجه شده است. سفر‌های خارجی روس‌ها اینک به قشر مرفه محدود شده است که آن‌ها هم ناچاراً به کشور‌های آسیایی و خاورمیانه روی آورده‌اند. ایران نیز با استفاده از این فرصت، برای ۱۵توراپراتور گردشگری و آژانس‌دار روسیه تور آشناسازی برگزار کرده است.

روسیه یکی از شش کشور بازار هدف گردشگری ایران است. مدیرکل دفتر بازاریابی و توسعه گردشگری خارجی پیش‌تر گفته بود: پس از تغییراتی که همه‌گیری کووید- ۱۹ در ذائقه سفر به وجود آورده است، ایران برای جذب گردشگر خارجی روی شش کشور چین، روسیه، عراق، جمهوی آذربایجان، عمان و ترکیه متمرکز شده است و می‌خواهد اعتماد «مقصد امن ایران» را به خارجی‌ها برگرداند.

 نظر فعالان روس درباره بازار گردشگری ایران

 

پیش‌بینی‌ها از سفر بیش از ۷‌میلیون گردشگر روس به خارج از کشور در سال جاری میلادی حکایت می‌کنند، البته در سال‌های قبل که روسیه درگیر کرونا و جنگ نبود، تا ۱۹‌میلیون نفر هم مسافر و توریست خروجی از این کشور به ثبت رسیده است. امسال روس‌ها می‌توانند به صورت گروهی و بدون نیاز به ویزا به ایران بیایند. مدیران شرکت‌های گردشگری این کشور در مصاحبه با «newizvestia» از استقبال اولیه از سفر به ایران خبر می‌دهند، اما ناآرامی‌های اخیر از میزان علاقه روس‌ها برای سفر به ایران کاسته است. رومن پیرایف، یک تورگردان روس می‌گوید: «برای سال نو هم علاقه‌مندی زیادی بین روس‌ها برای سفر به ایران وجود دارد. هفته‌ای چهار تا پنج درخواست سفر به ایران وجود دارد که اغلب زوج‌های جوان و بدون فرزند هستند. هزینه سفر دونفره سال نو با احتساب اقامت در هتل چهار ستاره حدود ۲ هزار دلار خواهد بود. به علاوه، شما باید هزینه پرواز را جداگانه پرداخت کنید.»

آژانس خبری اقتصادی AK&M در روسیه در گزارشی به بررسی لغو روادید میان ایران و فدراسیون روسیه پرداخته و در آن به فرصت حضور گردشگران روس در ایران به عنوان یک هدف گردشگری در دسترس اشاره کرده است. در گزارش این آژانس روس آمده است: «مسکو و تهران باید قبل از سال نو فهرستی از آژانس‌های مسافرتی که به ترتیب به گردشگران روس در ایران و گردشگران ایرانی در روسیه خدمات‌رسانی می‌کنند، مبادله کنند. کارشناسان معتقدند لغو روادید برای گروه‌هایی از ایران می‌تواند به یک پیشرفت جدی در گردشگری ورودی به روسیه تبدیل شود، به خصوص اگر ایران و روسیه موفق به ایجاد پذیرش متقابل کارت‌های سیستم‌های پرداخت ملی یکدیگر شوند.»

 سفر به ایران و قطب شمال!

 

کانال اطلاع‌رسانی شبکه تلویزیونی «۷۸» روسیه در گزارشی با موضوع فروش تور‌های تعطیلات ماه ژانویه، به سفر روس‌ها به ایران نیز پرداخته است. این گزارش با این جمله آغاز می‌شود: «سورتمه‌سواری یا شنا در دریای گرم؟ سفر به خرابه‌های باستانی ایران یا بازدید از کلیسا‌های باستانی روسیه؟ ساکنان سن‌پترزبورگ گزینه‌های زیادی برای تعطیلات سال نو دارند.» سفر به مناطق گرمسیری، اولویت اول روس‌هایی است که می‌خواهند تعطیلات را در خارج از کشور بگذرانند. «اکاترینا شادسکایا» مدیر اتحادیه صنعت سفر روسیه، می‌گوید: «فروش تور‌های تعطیلات امسال دیرتر از حد معمول شروع شد، اما می‌توان گفت اکنون گردشگران در حال جبران زمان ازدست‌رفته هستند. مقصد‌های خارجی زیادی در دسترس نیست، اما گردشگران به سمت دریا و خورشید جذب می‌شوند، بنابراین مقصد شماره یک آن‌ها در تعطیلات سال نو ۲۰۲۳ مصر است. تور‌های ترکیه، امارات، تونس و تایلند به طور فعال رزرو می‌شود. از کشور‌های همسایه، ارمنستان و ازبکستان مورد تقاضا هستند.» همان طور که این رسانه روسی اشاره کرده است، ایران در بین مقاصد مهم مدنظر روس‌ها نیست. بر اساس آماری که ۲۸ اکتبر (ششم آبان ماه) منتشر شده، ۳۵‌درصد از تور‌های سال نومیلادی تا آن تاریخ فروخته شده است. بر مبنای آن امارات‌متحده ۲۰‌درصد از تورها، تایلند ۱۳، مصر و ترکیه هم هر کدام ۱۰‌درصد از تور‌ها را به خود اختصاص داده‌اند. شبکه ۷۸ با اشاره به اینکه امسال در‌های اتحادیه اروپا و کشور‌های حوزه بالتیک به روی گردشگران اروپایی بسته است، از تلاش شرکت‌های روس برای پیدا کردن مقاصد جدید و البته غیرعادی خبر داده است. دو مقصدی که پیش روی روس‌هاست در نوع خود جالب توجه است؛ قطب شمال یا ایران! این رسانه روس به نقل از کارشناسان گردشگری روسیه می‌نویسد: «ایران به تاریخ کهن ایرانی و معماری زیبای باستانی خود شناخته شده است، بنابراین تور‌های گردشگری به این کشور پتانسیل بالایی دارد.» «شادسکایا» در پاسخ به سؤالی درباره سفر گردشگران روسیه به ایران می‌گوید: «در مورد ایران، می‌بینیم که روز به روز محبوبیت بیشتری پیدا می‌کند. اپراتور‌های تور سن‌پترزبورگ اخیراً شروع به ارائه فعال تور‌های گروهی به ایران کرده‌اند، تقاضا برای آن‌ها وجود دارد. ایران برای ما یک مسیر بسیار اسرارآمیز، واقعاً شرقی، اصیل، با حفظ طعم و فرهنگ ملی است.»

سفر گردشگران روس به خارج از کشور امسال ابعاد دیگری پیدا کرده است، تحریم‌ها باعث شده است انتخاب آن‌ها محدود شود. از سوی دیگر شهر‌های داخلی روسیه از آمادگی پذیرایی از شهروندان و گردشگران خبر می‌دهند و روس‌ها را از سفر به خارج از مرز‌ها بی‌نیاز می‌دانند. کشور‌های عربی حاشیه خلیج فارس هم فرصت طلایی را که تحریم روسیه در غرب ایجاد کرده است مغتنم می‌دانند تا بتوانند تعداد بیشتری از روس‌ها را به سواحل جنوبی خلیج فارس بکشانند. تور‌های دوبی برای روس‌ها تخفیف‌دار شده است. امارات دوست دارد از رقبای خود یعنی مصر و ترکیه فاصله بگیرد.

ایران فعلاً در میان کشور‌های مقصد گردشگران روس جایگاه مهمی ندارد، اما نو بودن و ناشناخته بودن ایران برای توریست‌های روس می‌تواند عاملی باشد که آن‌ها را مجاب کند در کنار مقاصد سنتی گردشگری خود، گزینه سفر به ایران را به عنوان یک مقصد ارزان و جدید مدنظر قرار دهند.

سقوط گردشگری روسیه و امید به ایران و چین

شمار گردشگران بین‌المللی ورودی به کشور روسیه در سایه انزوای بین‌المللی در سال ۲۰۲۲ با کاهش بیش از ۹۰ درصد همراه شده است. با این حال، روسیه امید دارد لغو ویزا با ایران و همچنین کاهش محدودیت‌های مسافرتی چین، اوضاع گردشگری این کشور را در سال ۲۰۲۳ بهبود بخشد.