در بازدیدی رسمی که وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی از جزیره کیش داشت، جناب آقای نوری، یکی از سرمایه‌گذاران برجسته جزیره، پرسشی چالشی مطرح کرد:

«این وزارتخانه چه اقداماتی می‌تواند برای کیش انجام دهد تا وضعیت گردشگری جزیره بهبود یابد؟»

این پرسش، به‌ظاهر ساده اما در حقیقت بنیادین، ما را بر آن داشت تا به بررسی دقیق شرح وظایف و اختیارات این وزارتخانه بپردازیم و آن را با نهادهای مشابه در کشورهای همجوار مقایسه کنیم. همچنین، ضرورت بررسی مشکلات این وزارتخانه در خارج از حیطه خود، به‌ویژه در تعامل با سایر بخش‌ها و نهادها، مورد تأکید قرار می‌گیرد. در ادامه، نقش ضعیف بانک گردشگری در حمایت از توسعه زیرساخت‌های گردشگری کشور بررسی شده و در کنار عملکرد بانک‌های تخصصی کشورهای منطقه قرار می‌گیرد.

شرح وظایف و اختیارات وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی ایران

این وزارتخانه مسئولیت‌هایی همچون توسعه زیرساخت‌های گردشگری، تبلیغات بین‌المللی، حمایت از سرمایه‌گذاری در حوزه گردشگری و حفاظت از میراث فرهنگی دارد. با وجود این، مشکلات عمده‌ای وجود دارد که بسیاری از آنها خارج از کنترل مستقیم این وزارتخانه هستند:

۱٫ کمبود بودجه: بودجه وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در مقایسه با سایر وزارتخانه‌ها و کشورهای همسایه، بسیار محدود است.

۲٫ عدم هماهنگی بین‌بخشی: توسعه گردشگری نیازمند همکاری نزدیک با سایر وزارتخانه‌ها و نهادها مانند وزارت راه و شهرسازی، سازمان بنادر و دریانوردی و وزارت اقتصاد است. نبود این هماهنگی، پیشرفت پروژه‌ها را با چالش مواجه کرده است.

۳٫ ضعف در تبلیغات بین‌المللی: با وجود جاذبه‌های گردشگری فراوان، این وزارتخانه به دلیل محدودیت‌های مالی و ساختاری، در جذب گردشگران خارجی موفق نبوده است.

۴٫ مشکلات برون‌سازمانی: بسیاری از موانع، همچون محدودیت‌های بانکی، ضعف زیرساخت‌های حمل‌ونقل و نبود امنیت سرمایه‌گذاری، خارج از حیطه اختیارات این وزارتخانه قرار دارد.

—

مقایسه با کشورهای همجوار

ترکیه

وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه، با اختیارات گسترده و بودجه کلان، توانسته است این کشور را به یکی از ۱۰ مقصد برتر گردشگری جهان تبدیل کند.

تبلیغات جهانی گسترده: ترکیه سالانه میلیاردها دلار برای تبلیغات و جذب گردشگران بین‌المللی هزینه می‌کند.

زیرساخت‌های گردشگری پیشرفته: فرودگاه‌های مدرن، شبکه گسترده حمل‌ونقل و هتل‌های باکیفیت، بخشی از موفقیت این کشور هستند.

امارات متحده عربی

امارات، با ایجاد وزارت گردشگری به‌عنوان بخشی از برنامه‌های توسعه پایدار، توانسته است شهرهایی مانند دبی و ابوظبی را به قطب‌های گردشگری جهانی تبدیل کند.

تشویق سرمایه‌گذاری خارجی: معافیت‌های مالیاتی و ارائه تسهیلات گسترده به سرمایه‌گذاران، از جمله اقدامات اصلی این کشور است.

زیرساخت‌های مدرن و متنوع: از مراکز خرید بزرگ گرفته تا قطب لجستیکی صنایع نفت و گاز.

قطر

وزارت گردشگری قطر، با پروژه‌هایی مانند جام جهانی فوتبال ۲۰۲۲، توانسته است جایگاه خود را به‌عنوان مقصدی لوکس در منطقه تثبیت کند.

سرمایه‌گذاری‌های بزرگ در زیرساخت‌ها: هتل‌های لوکس، مراکز فرهنگی و ورزشگاه‌های پیشرفته از ویژگی‌های گردشگری قطر است.

عربستان سعودی

برنامه چشم‌انداز ۲۰۳۰ عربستان، گردشگری را به یکی از ارکان اصلی توسعه اقتصادی تبدیل کرده است.

پروژه‌های بزرگ‌مقیاس: نظیر نئوم، شهری هوشمند و مدرن، و بازسازی مناطق تاریخی مانند الدرعیه.

عمان

عمان با تأکید بر گردشگری پایدار و حفظ محیط‌زیست، تجربه‌ای متفاوت از گردشگری منطقه ارائه داده است.

تمرکز بر فرهنگ بومی و طبیعت‌گردی: عمان یکی از مقاصد گردشگری خاص و آرام برای علاقه‌مندان به تجربه‌های متفاوت است.

—

نقش بانک گردشگری ایران و مقایسه با نمونه‌های منطقه‌ای

بانک گردشگری ایران، که باید در حمایت از توسعه زیرساخت‌های گردشگری نقشی کلیدی داشته باشد، عملکردی ضعیف و ناموفق داشته است:

ضعف در ارائه تسهیلات مالی: برخلاف بانک‌های کشورهای همسایه، بانک گردشگری در تأمین مالی پروژه‌های کلان گردشگری کارآمد نبوده است.

عدم تمرکز بر نیازهای واقعی صنعت گردشگری: بسیاری از تسهیلات اعطایی این بانک، به پروژه‌های کوچک و کم‌اثر اختصاص یافته است.

مقایسه با بانک‌های تخصصی منطقه

ترکیه: بانک‌های ترکیه تسهیلات مالی بلندمدت و کم‌بهره برای توسعه زیرساخت‌های گردشگری ارائه می‌دهند.

امارات و قطر: بانک‌های این کشورها در همکاری نزدیک با وزارت گردشگری، تأمین مالی پروژه‌های بزرگ مانند ساخت هتل‌ها و توسعه فرودگاه‌ها را بر عهده دارند.

—

پیشنهادات برای بهبود وضعیت گردشگری کیش

۱٫ ارتقای هماهنگی بین‌بخشی: مشکلات فراتر از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هستند و نیازمند همکاری جدی سایر نهادهاست.

۲٫ افزایش بودجه و اختیارات وزارتخانه: تخصیص منابع مالی کافی و تفویض اختیارات بیشتر می‌تواند به پیشرفت پروژه‌های گردشگری کمک کند.

۳٫ جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی: ارائه مشوق‌های مالیاتی و کاهش بوروکراسی برای جذب سرمایه‌گذاران ضروری است.

۴٫ تقویت بانک گردشگری: بانک گردشگری باید به بازوی واقعی حمایت از صنعت گردشگری تبدیل شود.

۵٫ تبلیغات بین‌المللی مؤثر: تبلیغات حرفه‌ای برای معرفی جاذبه‌های گردشگری کیش در سطح جهانی الزامی است.

—

نتیجه‌گیری

پرسش آقای نوری، هشداری برای بازنگری در سیاست‌ها و عملکردهای مرتبط با گردشگری است. بسیاری از مشکلات، فراتر از توان وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی است و نیازمند همگرایی نهادهای مختلف کشور است. اگر ایران بخواهد جایگاه خود را در صنعت گردشگری منطقه باز یابد، تحول اساسی در سیاست‌ها، سرمایه‌گذاری‌ها و هماهنگی‌ها ضروری است. جزیره کیش، با ظرفیت‌های بی‌نظیر خود، می‌تواند به نمونه‌ای موفق در توسعه پایدار گردشگری کشور تبدیل شود.