ارز مسافرتی؛ از حمایت تا رانت پنهان

در شرایطی که نرخ ارز در ایران هر روز دستخوش نوسان است، سیاست ارز مسافرتی به یکی از پرچالش‌ترین تصمیم‌های اقتصادی کشور بدل شده است. دولت برای حمایت از شهروندان، سهمیه‌ای ارزان‌تر از بازار آزاد را در اختیار مسافران خارجی قرار می‌دهد؛ اما نتیجه، چیزی فراتر از یک سیاست حمایتی ساده است — یک رانت آشکار ارزی.

سود میلیونی از تفاوت نرخ ارز

بر اساس آخرین مقررات، هر مسافر ایرانی می‌تواند سالانه ۵۰۰ یورو ارز مسافرتی دریافت کند. با مقایسه نرخ بازار آزاد (حدود ۱۳۴ هزار تومان) و نرخ دولتی (۸۴ هزار تومان)، هر فرد عملاً حدود ۲۵ میلیون تومان سود از این تفاوت قیمت به دست می‌آورد؛ مبلغی که می‌تواند هزینه یک سفر کامل به ترکیه را پوشش دهد.
در نتیجه، سفر خارجی از یک تفریح پرهزینه به یک فرصت سودآور تبدیل شده است.

یارانه‌ای برای رونق صنعت گردشگری خارجی

این سیاست عملاً به معنی انتقال مستقیم منابع ارزی ایران به کشورهایی مانند ترکیه است. مسافران با ارز یارانه‌ای در هتل‌های خارجی اقامت می‌کنند، در رستوران‌های محلی غذا می‌خورند و در مراکز خرید آن کشور پول خرج می‌کنند.
به این ترتیب، بخشی از یارانه ارزی ایران نه در جهت تقویت تولید داخلی، بلکه برای رشد اقتصاد گردشگری کشورهای دیگر مصرف می‌شود.

رقابت ناعادلانه با گردشگری داخلی

وقتی هزینه سفر به استانبول به لطف ارز مسافرتی از هزینه سفر به شمال ایران یا کیش کمتر می‌شود، طبیعی است که تقاضا برای گردشگری داخلی سقوط کند. نتیجه، رکود در هتل‌ها، رستوران‌ها و خدمات گردشگری داخل کشور و در نهایت بیکاری فعالان این صنعت است.
به بیان دیگر، دولت ناخواسته به رقیب خارجی بخش گردشگری داخلی تبدیل شده است.

خروج ارز و تشدید فشار بر اقتصاد ملی

در شرایطی که کشور برای واردات کالاهای اساسی و دارو با کمبود ارز روبه‌رو است، تخصیص ارز ارزان برای سفرهای تفریحی، به نوعی هدررفت منابع ملی محسوب می‌شود. علاوه بر این، برخی افراد تنها برای بهره‌برداری از رانت نرخ ارز، اقدام به دریافت و فروش ارز مسافرتی می‌کنند که این خود، به خروج بیشتر سرمایه از کشور منجر می‌شود.

زمان بازنگری در سیاست ارز مسافرتی

سیاست فعلی ارز مسافرتی، دیگر نمی‌تواند توجیه اقتصادی داشته باشد. در واقع، این سیاست به ابزاری برای حراج منابع ارزی کشور و تقویت گردشگری خارجی تبدیل شده است. بازنگری فوری در این سیاست می‌تواند ضمن جلوگیری از اتلاف منابع، فرصت‌های واقعی برای حمایت از گردشگری داخلی ایجاد کند.

منبع:

 اطلاع با ما