گردشگری برای بسیاری از مناطق آزاد، فقط یک صنعت نیست؛ ستون اصلی اقتصاد، اشتغال و جریان سرمایه است. جزیره کیش، قشم و سایر مناطق آزاد، سال‌ها تلاش کردند با تکیه بر مزیت‌های جغرافیایی، معافیت‌های قانونی و ظرفیت‌های تفریحی، خود را به مقصد گردشگری کشور تبدیل کنند. اما امروز نشانه‌های یک بحران جدی، بیش از هر زمان دیگری قابل مشاهده است.
هشدار اخیر فعالان صنعت گردشگری درباره «قفل‌شدن» گردشگری ایران، فقط یک نگرانی صنفی نیست؛ بلکه زنگ خطری برای آینده اقتصادی مناطقی است که هویت آن‌ها بر پایه سفر و گردشگر شکل گرفته است.
در ماه‌های اخیر، مجموعه‌ای از عوامل از بی‌ثباتی اقتصادی و کاهش قدرت خرید مردم گرفته تا جنگ ظالمانه، لغو پروازها، اختلال اینترنت، رکود سفر، افزایش هزینه‌ها و کاهش اعتماد گردشگران باعث شده چرخه گردشگری کشور به‌شدت تضعیف شود. این وضعیت در مناطق آزادی مانند کیش، اثر مستقیم و عمیق‌تری دارد؛ چرا که اقتصاد این مناطق به‌صورت زنجیره‌ای به حضور گردشگر وابسته است.
وقتی تعداد سفرها کاهش پیدا می‌کند، فقط آژانس‌های مسافرتی آسیب نمی‌بینند؛ هتل‌ها، مراکز تفریحی، رستوران‌ها، بازارها، حمل‌ونقل، تاکسی‌ها، فروشگاه‌ها و حتی مشاغل کوچک محلی نیز وارد چرخه رکود می‌شوند. در چنین شرایطی، کاهش درآمد کسب‌وکارها به تعدیل نیرو، افت سرمایه‌گذاری و خروج نیروهای متخصص از صنعت گردشگری منجر خواهد شد که جایگزین کردن آنها کاری سخت و زمان بر است.
کیش سال‌ها به عنوان ویترین گردشگری ایران معرفی می‌شد؛ اما امروز فعالان این حوزه با نگرانی از آینده سخن می‌گویند. افزایش هزینه اقامت و سفر، کاهش توان مالی خانواده‌ها و کم‌رنگ شدن انگیزه سفر، باعث شده بخش زیادی از ظرفیت گردشگری جزیره بلااستفاده بماند.
از سوی دیگر، اگر زیرساخت‌های ارتباطی، ثبات اقتصادی و حمایت از فعالان گردشگری تقویت نشود، مناطق آزاد به‌تدریج مزیت رقابتی خود را از دست خواهند داد. منطقه آزادی که گردشگر نداشته باشد، به‌مرور از پویایی اقتصادی فاصله می‌گیرد و سرمایه‌گذار نیز انگیزه‌ای برای ادامه حضور در آن نخواهد داشت.
گردشگری، صنعتی زنده و وابسته به «امید» است؛ امید به ثبات، امنیت، کیفیت خدمات و آینده اقتصادی. اگر این امید تضعیف شود، خاموش شدن چرخه گردشگری فقط یک رکود موقت نخواهد بود، بلکه می‌تواند به یک بحران ساختاری برای آینده مناطق آزاد و به‌ویژه کیش تبدیل شود.
✍️  مسعود جهانی