به گزارش اخبار مناطق آزاد، در راستای تحقق این اهداف که کمتر از ۲سال فرصت باقی مانده است؛ بی‌تردید مناطق آزاد هفتگانه کشور قادر خواهند ایفاگر نقشی بی‌بدیل بوده و این مناطق به یکی از بخش‌های مهم منابع پایدار درآمدزایی کشور بدل گردند.

نواحی مناطق آزاد ایران به علت برخورداری از جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی بسیار، غالبا مقاصد ارزشمندی برای گردشگری و گردشگران محسوب می‌شوند. وجود جاذبه‌های متنوع و جذابی ازجمله موزه‌ها، بناهای تاریخی و باستانی، پارک‌ها، مراکز تفریحی متنوع دریایی و ساحلی، مراکز خرید و اماکنی با معماری‌های باستانی که گردشگران بسیاری را با سلایق متنوع جذب می‌کند.

وجود منابع طبیعی منحصربه‌فرد در مناطق آزاد کشور و اقلیم‌های گوناگون، اختلاف درجه حرارت و بارندگی و وجود مراکز گردشگری طبیعی با ویژگی‌های خاص در این مناطق، شرایطی بسیار مناسب برای توسعه اکوتوریسم در مناطق آزاد مهیا نموده است؛ امری مهم که تحقق و گسترش آن براساس موازین علمی و استاندارهای جهانی نه‌تنها می‌تواند بهبود کیفیت منابع طبیعی موجود و جلوگیری از نابودی آن را به همراه داشته باشد، بلکه بر توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جوامع محلی و بومی مناطق آزاد که بخش جدایی‌ناپذیر از عرصه‌های منابع طبیعی را تشکیل می‌دهند نیز بسیار تاثیرگذار باشد.

یکی از مهم‌ترین موضوعات درآمدزایی در مناطق آزاد، نقش منابع مالی ناپایدار در تامین منابع مالی سازمان‌های مناطق آزاد کشور است، مانند فروش زمین، اعطای مجوز و… که در توسعه اقتصادی مناطق به منابع ناپایدار شناخته می‌شوند؛ ولی تقویت و گسترش حوزه گردشگری پایدار در این مناطق باعث افزایش درآمد‌های ثابت و ایجاد منابع پایدار برای سازمان‌های مناطق آزاد کشور در درازمدت خواهد کرد.

گردشگری در چارچوب الگوهای فضایی خاص عمل می‌کند و یکی از این الگوهای مکانی و فضایی در کشور می‌تواند مناطق آزاد تعریف گردد. با بسط و گسترش گردشگری در مناطق آزاد، توسعه زیربناهای گردشگری سهم زیادی در تغییرات شکل و کارکرد نواحی این مناطق از کشور خواهد داشت و تصویر این مناطق تحت‌تاثیر انواع هتل‌ها و خدمات جانبی ارائه شده، قرار می‌گیرد و به نوعی شکلی مدرن‌تر از مناطق پیرامونی خود خواهد یافت.

 

مناطق آزاد ایران و اقتصاد صنعت گردشگری

پیش از هر چیزی، گردشگری یک مسئله اقتصادی است که در آن در مبادله آزاد بازدیدکننده شکل می‌گیرد و تجارت مسافرت بر پایه کنش‌ پذیرش سرمایه‌داری در قالب فوردیسم و سودآوری را در تسخیر فضا به وسیله گردشگری به نمایش می‌گذارد؛ از این‌رو، گردشگری در فرآیند عرضه و تقاضا، جلوه‌هایی از توسعه را باز می‌نماید.

گردشگری با ارزش افزوده قابل ملاحظه درواقع در لایه‌های بالا، حرکتی اقتصادی می‌نماید که دارای فواید اقتصادی مستقیم و غیرمستقیم فراوانی در محیط پیرامونی خود است.

اما خارج از این دیدگاه، هر چند گردشگری گذران اوقات فراغت را در برمی‌گیرد، ولی در اصل مصرف اوقات فراغت است که در روندی از اقتصادی شدن امر اجتماعی شکل می‌گیرد و بی‌تردید گردشگری بدون کنش و واکنش مهمان و میزبان نمی‌تواند وجود داشته باشد و از آنجا که در ازای این کنش و واکنش، مبادله پول صورت می‌گیرد؛ گردشگری را نمی‌توان صرفا یک موضوع فرهنگی به حساب آورد یا آن را حرکتی غیراقتصادی دید.

رویکرد اقتصاد گردشگری در مناطق آزاد بر پایه اقتصاد آزاد و در چارچوب عرضه و تقاضا شکل می‌گیرد، از این‌رو شناخت عرضه و تقاضای گردشگری‌، شناخت بازار را به‌دنبال دارد که راهگشای درک اقتصادی از گردشگری است. تقاضای گردشگری متجانس و یکسان نبوده و دارای الگوها و گونه‌های متفاوتی است که نشان‌دهنده گرایش اقتصادی بازار گردشگری به سوی مصرف‌کنندگان یا همان گردشگران است.

عرضه گردشگری در مناطق آزاد در برگیرنده محصول گردشگری بوده که شامل مجموعه‌ای از جاذبه‌های گردشگری، دسترسی و حمل‌‌ونقل، امکانات و تسهیلات زیربنایی، خدمات مهمان‌نوازی و عناصر نهادی و سازمانی است که بی‌شک مناطق آزاد با توجه به ایجاد زیرساخت‌های مطلوبی که در طول سالیان گذشته داشته‌اند، می‌توانند با درگیر کردن بخش خصوصی، شرایط رفاه و جذب گردشگر را بیش از بیش در مناطق ایجاد کنند و به نوعی هیچ تبلیغی برای جذب گردشگر، بهتر و تاثیرگذارتر از رضایت خود او نیست.

همچنین، سرمایه‌گذاری در حوزه گردشگری مناطق آزاد شامل توسعه قابلیت‌‌ها، فعالیت‌ها، محیط طبیعی و تاسیسات زیربنایی است که دارای منافعی برای ساکنان بومی منطقه است و این درحالی است که مدیریت گردشگری مناطق در راستای جذب سرمایه متحرک و فعالیت‌های مناطق باید در یک موقعیت رقابتی فزآینده عمل نماید تا بازگشت سرمایه در چهارچوب اقتصاد گردشگری در مناطق آزاد قابل بازگشت باشد.

 

خلق منابع درآمدی پایدار از حوزه گردشگری مناطق آزاد

با توسعه گردشگری و بازدید گردشگران از حوزه‌های جذاب مناطق آزاد، نیاز گردشگران به بخش‌های گردشگری بیشتر می‌شود. رونق گردشگری موجب پویایی اقتصاد سایر بخش‌های مناطق می‌گردد و سود اقتصادی و درآمد حاصله از فعالیت گردشگری به صورت مستقیم و غیرمستقیم برای سازمان‌های مناطق آزاد قابل بررسی می‌باشد.

رشد اقتصادی که خود ناشی از سرمایه‌گذاری در حوزه گردشگری در مناطق است، در آینده می‌تواند ایجاد درآمد و اشتغال پایدار نماید و به لحاظ اقتصادی درآمد حاصل از گردشگری خارجی و حتی داخلی برای هر کشوری در حکم صادرات قلمداد می‌شود.

بی‌شک توسعه اقتصادی مناطق و ایجاد منابع درآمدی پایدار، همواره از دغدغه‌های مدیران سازمان‌های مناطق آزاد کشور بوده است که تحقق بسیاری از انتظارات و مطالبات سازمان‌ها و مراکز هزینه‌کرد، به آن وابسته است.

امروزه شهرها و مناطق موفق که نامشان به عنوان یک مقصد گردشگری مطرح می‌شود، بخش مهمی از اقتصادشان را از محل فرصت‌های جذب و ساماندهی اشتغال و مسائل مربوط به گردشگری اداره می‌کنند و از آنجایی که روش‌های سنتی درآمدزایی در مناطق، پاسخگوی هزینه‌های فزآینده اداره مناطق نیست، گردشگری توانسته است به عنوان صنعتی اشتغال‌زا، درآمدزا و منبع درآمدی پایدار توجه مدیران را به خود جلب کند.

مدیران سازمان‌های مناطق آزاد می‌توانند از طریق برنامه‌ریزی در جهت توسعه زیرساخت‌های مناطق از قبیل شبکه‌های ارتباطی و حمل‌‌و‌نقل، تاسیسات و تجهیزات شهری، توسعه فضاهای تفریحی و فراغتی و برنامه‌ریزی برای زیرساخت‌های خدماتی در سطح قابل‌قبول گردشگران، در رشد حوزه گردشگری در مناطق متبوع خود تاثیر بسزایی داشته باشند.

 

پیشنهاداتی جهت رونق گردشگری مناطق آزاد

🔹 تاکید بر برنامه‌ریزی اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و خدماتی به گردشگران به صورت مستمر، نه فقط در زمان‌های خاص از سال با همکاری بخش‌های مختلف مدیریت اجرایی مناطق آزاد و وزارت میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری و کارشناسان صاحب‌نظر در حوزه گردشگری.

🔹 تاسیس و بازسازی مجموعه‌های گردشگری، تفریحی در حوزه مناطق آزاد و محدوده‌های آن با مشارکت بخش خصوصی و یا سرمایه‌گذاری مستقیم سازمان‌ها.

🔹 برپایی نمایشگاه‌های متنوع، جشنواره‌ها، همایش‌های ملی و بین‌المللی و استفاده از فرصت‌های مناسب و نیز استفاده بهینه در زمان برگزاری این فعالیت‌ها برای معرفی جاذبه‌های گردشگری منطقه.

🔹 ارائه نیازمندی‌های متنوع اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و خدماتی به گردشگران در قالب شیوه‌های متنوع اطلاع‌رسانی نوین.

🔹 تقویت مشارکت بخش خصوصی و مجامع محلی در جهت رشد بخش‌های مختلف گردشگری مناطق آزاد و جلوگیری از عدم انحصاری بودن این بخش‌ها در دست افراد و شرکت‌های خاص در مناطق آزاد.

🔹 ایجاد بسترهای لازم برای رفع نیازهای تفریحی و فراغتی گردشگران مناطق ازجمله فضای سبز، بوستان‌ها، پارک‌ها، مراکز خرید، تفریحات دریایی و… در نقاط مختلف منطقه‌ای در مناطق آزاد.

🔹 احیاء و بازسازی جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی موجود در مناطق آزاد و توسعه همه‌جانبه میراث تاریخی این مناطق.

🔹 توسعه و گسترش فضاهای مدرن همچون مراکز فرهنگی، تئاتر، سینماها، کنسرت‌ها (ملی، منطقه‌ای و محلی)، تلفیق و ترکیب سنت و مدرنیته در حوزه‌های بازسازی فضاهای گردشگری در مناطق.

🔹 ایجاد فعالیت‌های تفریحی و فراغتی، مهیج، پویا و انعطافی با برنامه‌ریزی‌های مدرن و به‌روز در جهت جذب گردشگر.

🔹 تربیت نیروی متخصص در جهت بهره‌برداری تورهای گردشگری مناطق آزاد، راهنمایان تورها در حوزه معرفی جاذبه‌های گردشگری در مناطق به گردشگران.

🔹 ایجاد تغییر نگرش در جوامع محلی نسبت به گردشگران برای جذب پایدار توریسم در مناطق آزاد.

🔹 ایجاد راهکارهای مناسب برای تقویت حل مشکلات گردشگری و کنترل معظلات (تخریب فضای سبز، عدم امنیت گردشگر‌، نحوه ارائه خدمات به توریسم‌، حمل‌‌ونقل داخلی و خارجی به گردشگران و…).

🔹 رفع ناهماهنگی‌ها در جهت ارائه خدمات و برنامه‌ریزی‌های متنوع به گردشگران و مسئول بودن تمام نهاد‌های متولی نسبت به ایجاد هرگونه مشکل و تلاش همه‌جانبه برای حل مشکلات و مسائل گردشگران در مناطق آزاد.

🔹 مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی تمام واحد‌های موثر در این حوزه برای ارائه هرگونه خدمات مناسب به گردشگران در جهت توسعه پایدار توریسم در مناطق آزاد.

🔹 طراحی سایت‌های گردشگری مجازی، معرفی ظرفیت‌های گردشگری در رسانه‌های اختصاصی در جهت ترغیب گردشگران و تبلیغات وسیع در جهت معرفی ظرفیت‌های گردشگری مناطق آزاد در حوزه‌های مختلف.

🔹 حمایت از مشارکت بخش خصوصی، انجمن‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد بومی در قالب ارائه دستاوردها و فعالیت‌های فرهنگی محلی به گردشگران در مناطق آزاد.

 

جان کلام

در قرن حاضر گردش مالی صنعت گردشگری جهان از گردش مالی بخش‌های دیگر فراتر رفته است که این روند می‌تواند افق‌های روشن و جدیدی را در جهت جذب منابع مالی گسترده برای مناطق آزاد و توسعه پایدار آنها فراهم نماید.

توسعه صنعت گردشگری در نقاط مختلف دنیا، نقش موثری در کاهش بیکاری و بهبود توزیع درآمد دارد، تا جایی که در برنامه‌ریزی و مدیریت جهان، سرمایه‌گذاری در بخش گردشگری در اولویت برنامه‌‎ریزی‌ها قرار گرفته و جایگزین درآمدهای ناشی از ساخت و ساز و فروش زمین شده است.

این اصل اقتصادی در دنیای امروز پذیرفته شده است که گردشگری عامل مهم توسعه اقتصادی پایدار و ایجاد اشتغال است و از صنایعی است که از لحاظ درآمد‌زایی و اشتغال‌زایی بسیار قابل‌توجه می‌باشد.

فعالیت در این صنعت در صورت برخورد مدبرانه و برنامه‌ریزی مناسب، موجب تعامل و رشد فرهنگ‌ها نیز شده و به بازشناسی هویت تاریخی و اجتماعی نیز در مناطق آزاد منجر خواهد شد.

مناطق آزاد ایران با برخورداری از آثار تاریخی، فرهنگی، طبیعت جذاب و تنوع شرایط اقلیمی، از مراکز مهم گردشگری در کشور محسوب شوند و برای ایجاد توسعه پایدار و جایگزینی منابع جدید با هدف کسب درآمد به جای منابع سازمانی، نیازمند استفاده از تمام توان و قابلیت‌های منطقه در حوزه توسعه گردشگری هستند و در این راستا سرمایه‌گذاری مناسب در بخش گردشگری مناطق توسط مدیران و تلاش برای ساخت و ایجاد زیربنا و روبناهای این صنعت هم از طریق سرمایه‌گذاری سازمان‌ها، هم بخش خصوصی و هم جوامع محلی، تبلیغات رسانه‌ای، قوانین منعطف‌، ایجاد فرهنگ توریست‌پذیری و منابع انسانی متخصص ازجمله مولفه‌های موثر در افزایش آمار گردشگری مناطق آزاد خواهد بود.

توجه به توسعه و رونق گردشگری موجب ارتقای اقتصاد مناطق آزاد، ایجاد منابع درآمدی مستقیم برای سازمان، کمک به گردش اقتصادی در بخش‌های مختلف سازمان، کمک به رفاه و عدالت اجتماعی میان جوامع محلی و شهروندان مناطق آزاد و زمینه‌سازی برای مشارکت اجتماعی و اقتصادی شهروندان مناطق است.

مناطق آزاد با تاکید بر توسعه فعالیت‌های عمران گردشگری‌، نوسازی بافت‌های تاریخی و دیدنی و بازسازی فضاهای تفریحی در این حوزه از طریق ارائه تسهیلات مناسب، کمک فراوانی به توسعه پایدار و نیز افزایش درآمد سازمان‌ها خواهند کرد.

اعمال مدیریت واحد برای بهره‌گیری هرچه بیشتر از قابلیت‌های گردشگری مناطق آزاد، مسئله‌ای است که نباید از آن غافل باشیم و بدون شک درآمدی که از توسعه گردشگری نصیب سازمان‌های مناطق آزاد می‌شود، قابل اتکا است و اشتغال‌زایی بالای این حوزه، گردش اقتصادی مطلوبی را به‌دنبال دارد که بسیاری از سازمان‌ها موفق در زمینه درآمد پایدار از آن بهره می‌برند.

در این ادامه این گزارش، در گفت‌و‌گو با معاون فرهنگی، اجتماعی و گردشگری سازمان منطقه آزاد ماکو و همچنین یکی از کارشناسان و صاحب‌نظران حوزه گردشگری کشور به بررسی بخش گردشگری مناطق آزاد پرداختیم که در ذیل ملاحظه می‌فرمایید.