در سال‌های اخیر، جامعه ایران شاهد پدیده‌ای نگران‌کننده بوده است؛ ظهور طبقه‌ای نوظهور که در ادبیات جامعه‌شناسی از آن با عنوان «نوکیسه‌ها» یاد می‌شود. این طبقه در سایه‌ی بی‌ثباتی اقتصادی، رانت و شکاف‌های ساختاری شکل گرفته و چهره‌ی شهرها و روابط اجتماعی را دگرگون کرده است.

مجیدرضا حریری، رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین، در اظهاراتی صریح به این مسئله اشاره کرده و هشدار داده است که جولان خودروهای لوکس، خانه‌های اشرافی و رفتارهای تجمل‌گرایانه در سطح شهر، نشانه‌ی بروز یک بحران فرهنگی و اقتصادی است. او بر این باور است که این وضعیت، نتیجه‌ی مستقیم نابسامانی‌های اقتصادی و نابرابری‌های رو‌به‌گسترش است که جامعه را به سوی نوعی «نمایش مصرفی و بی‌ریشه» سوق داده است.

قابل ذکر است، ظهور طبقه‌ی نوکیسه تنها نشانه‌ی شکاف طبقاتی نیست، بلکه نمودی از فرسایش ارزش‌ها و فروپاشی اخلاق اجتماعی نیز محسوب می‌شود. هنگامی که معیار منزلت اجتماعی از «دانش، صداقت و اخلاق» به «قدرت مالی و نمایش ثروت» تغییر می‌کند، بنیان اعتماد عمومی متزلزل می‌گردد و همبستگی اجتماعی جای خود را به رقابت بیمارگونه می‌دهد.

نمایش ثروت در خیابان‌ها، از خودروهای میلیاردی تا مهمانی‌های پر زرق‌وبرق، در واقع نوعی «مصرف تظاهری» است؛ همان مفهومی که تورستاین وبلن از آن به‌عنوان نمایش نمادین برتری طبقاتی یاد می‌کند. در این فضا، انسان نه برای معنا، بلکه برای جلوه‌گری زیست می‌کند.

شگفت‌انگیزتر آن‌که در چنین شرایطی، برخی نهادهای رسمی نیز ناخواسته به تداوم این تصویر کمک می‌کنند. برای نمونه، سازمان منطقه آزاد کیش حضور و تردد اشخاصی با خودروهای فراری و امثالهم را که با گذر موقت در شهرهای مختلف ایران رفت‌وآمد می‌کنند، نشانه‌ای از «سفیران گردشگری کیش» دانسته است! این نگاه جای تأمل و تأسف دارد؛ زیرا هنگامی که نمایش تجمل و مصرف‌گرایی به ابزار تبلیغ فرهنگی و گردشگری بدل می‌شود، معنای توسعه و هویت ملی دچار تحریف می‌گردد.

در واقع، چنین رویکردهایی نه تنها به ارتقای جایگاه فرهنگی کشور کمکی نمی‌کند، بلکه شکاف میان طبقات را عمیق‌تر و احساس بی‌عدالتی را در میان مردم تشدید می‌کند.

اگر سیاست‌گذاران و نخبگان فرهنگی نسبت به این روند بی‌تفاوت بمانند، در آینده‌ای نه چندان دور، جامعه با موجی از نارضایتی، بی‌اعتمادی و بحران اخلاقی مواجه خواهد شد. بازسازی نظام ارزشی، کنترل فساد و ترویج فرهنگ کار و شرافت، تنها راه بازگرداندن تعادل به این فضای بیمارگونه است.

ظهور طبقه‌ی نوکیسه، زنگ خطری است برای جامعه‌ای که مرز میان «شرافت» و «شکوه ظاهری» را از یاد برده است. اگر این هشدار جدی گرفته نشود، ثروت بی‌ریشه جای ارزش‌های اصیل را خواهد گرفت و جامعه از درون تهی خواهد شد.