خودکشی قابل پیشگیری است؛ از شنیدن دردها تا بازگشت امیدخودکشی یکی از مهم‌ترین مسائل سلامت عمومی در جهان است که پیشگیری از آن نیازمند مشارکت نظام سلامت، خانواده‌ها، جامعه و سایر بخش‌های مرتبط است.

شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر، گفت‌وگوی همدلانه، ارزیابی و مدیریت مناسب، ارجاع به خدمات تخصصی و پیگیری مستمر، از مهم‌ترین اقدامات مؤثر در پیشگیری از خودکشی به شمار می‌رود.خودکشی یکی از مهم‌ترین مسائل سلامت عمومی در جهان است که علاوه بر فرد، خانواده‌ها و جوامع را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت،

هر سال بیش از ۷۲۰ هزار نفر در جهان بر اثر خودکشی جان خود را از دست می‌دهند و به ازای هر مورد خودکشی، افراد بسیار بیشتری اقدام به خودکشی می‌کنند.خودکشی در همه گروه‌های سنی و جوامع رخ می‌دهد و عوامل مؤثر بر آن معمولاً ترکیبی از عوامل روان‌شناختی، اجتماعی، اقتصادی، خانوادگی و محیطی هستند.با این حال، یک نکته اساسی وجود دارد: خودکشی قابل پیشگیری است.شناسایی به‌موقع نشانه‌های هشدار، برقراری ارتباط همدلانه، دسترسی به خدمات تخصصی و حمایت مناسب از فرد در شرایط بحرانی می‌تواند فرصت لازم برای دریافت کمک و عبور از بحران را فراهم کند. خودکشی معمولاً نتیجه یک علت واحد نیستفردی که در معرض خطر خودکشی قرار دارد ممکن است در یک دوره بحرانی احساس کند مشکلاتش غیرقابل تحمل شده و راه دیگری برای حل آنها وجود ندارد؛ به عبارتی، در آن لحظه ناامیدی بر امید غلبه می‌کند.به همین دلیل، شناخت شرایط فرد و توجه به تغییرات رفتاری و روانی او اهمیت زیادی دارد. گاهی نشانه‌های ناراحتی روانی در رفتار روزمره فرد دیده می‌شود و توجه اطرافیان می‌تواند زمینه دریافت کمک به‌موقع را فراهم کند.آیا پرسیدن درباره خودکشی خطرناک است؟یکی از باورهای نادرست این است که اگر از فردی درباره افکار خودکشی سؤال کنیم، ممکن است این فکر را در ذهن او ایجاد کنیم.این باور نادرست است. صحبت کردن مستقیم، آرام و همدلانه درباره افکار خودکشی، به‌خودی‌خود باعث ایجاد رفتار خودکشی نمی‌شود. برعکس، چنین گفت‌وگویی می‌تواند به فرد کمک کند احساس کند دیده و شنیده می‌شود و فرصت بیشتری برای دریافت حمایت و کمک تخصصی پیدا کند.در چنین شرایطی، مهم است که با آرامش و بدون سرزنش یا قضاوت به فرد گوش دهیم و او را برای دریافت کمک تخصصی همراهی کنیم.نقش خانواده و جامعه در پیشگیری:پیشگیری از خودکشی تنها وظیفه روانشناسان و روانپزشکان نیست. خانواده، دوستان، معلمان، کارکنان نظام سلامت و سایر اعضای جامعه می‌توانند در شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر نقش داشته باشند.ایجاد محیطی که در آن افراد بتوانند بدون ترس از قضاوت درباره مشکلات و رنج‌های روانی خود صحبت کنند، یکی از گام‌های مهم در کاهش انگ و افزایش مراجعه برای دریافت خدمات سلامت روان است. خانواده می‌تواند یکی از مهم‌ترین منابع حمایت برای فرد باشد. البته حمایت خانواده جایگزین خدمات تخصصی نیست، اما می‌تواند در رساندن فرد به مسیر درمان و حفظ ارتباط او با خدمات سلامت نقش مؤثری داشته باشد. نقش کلیدی مراکز بهداشت و نظام ارجاعمراکز بهداشت به دلیل ارتباط مستمر با جمعیت تحت پوشش و حضور مراقبین سلامت، پزشکان و روانشناسان، جایگاه مهمی در برنامه‌های پیشگیری از خودکشی دارند.یکی از مهم‌ترین اقدامات در این زمینه، شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر است. فرد لزوماً با شکایت روان‌شناختی به مرکز بهداشت مراجعه نمی‌کند و ممکن است برای دریافت خدمات دیگری با نظام سلامت در ارتباط باشد.از این رو، کارکنان سلامت می‌توانند با توجه به تغییرات رفتاری، علائم ناراحتی روانی، سابقه اقدام به خودکشی، انزوای اجتماعی، مشکلات خانوادگی و سایر عوامل خطر، نسبت به وضعیت فرد حساس باشند.مراقبت‌های اولیه سلامت یکی از مهم‌ترین نقاط تماس افراد با نظام سلامت است و کارکنان این بخش، در صورت برخورداری از آموزش مناسب، می‌توانند در شناسایی زودهنگام، برقراری ارتباط حمایتی، ارجاع و پیگیری افراد در معرض خطر نقش مؤثری ایفا کنند. سازمان جهانی بهداشت نیز بر آموزش و ظرفیت‌سازی کارکنان سلامت برای شناسایی و حمایت از افراد در معرض خطر تأکید دارد.پیشگیری از جایی شروع می‌شود که دردهای روانی را جدی بگیریمگاهی یک گفت‌وگوی صمیمانه، شنیدن بدون قضاوت و هدایت به‌موقع فرد به سمت دریافت کمک تخصصی می‌تواند نقطه آغاز یک تغییر مهم باشد.همه ما می‌توانیم در مسیر پیشگیری از خودکشی نقش داشته باشیم؛ با توجه بیشتر به اطرافیان، کاهش انگ و قضاوت درباره مشکلات روانی، پرسیدن حال یکدیگر و تشویق افراد به دریافت کمک تخصصی.کمک خواستن دیر نیست؛ گاهی یک گفت‌وگو می‌تواند آغاز مسیر بازگشت امید باشد