گردشگری در چارچوب الگوهای فضایی خاصی عمل می‌کند. یکی از این الگوهای فضایی؛ مناطق آزادی تجاری صنعتی و ویژه اقتصادی کشور است. این نواحی به علت آنکه جاذبه‌های اقتصادی؛ تاریخی ـ فرهنگی و طبیعی بسیاری دارند غالباً مقاصد گردشگری مهمی محسوب می‌شوند.

توسعه گردشگری در مناطق آزاد با دو هدف تبیین شده که عبارتند از:

۱- گسترش و توسعه گردشگری بر اساس جلب مشارکت و فعالیت سرمایه و تخصص داخلی و خارجی در زمینه‌های گردشگری دریایی، گردشگری طبیعی، گردشگری علمی و فرهنگی، خانوادگی و بومگرا، از طریق ایجاد بسترهای لازم برای طرح‌های گردشگری مناسب، بهسازی و سالم‌سازی محیط و توسعه امکانات و زیرساخت‌ها در مناطق آزاد به منظور تحقق آن.

۲- تاکید و توصیه و برنامه‌ریزی به منظور جذب و افزایش گردشگران علمی و فرهنگی از کشورهای توسعه یافته، گردشگران خانوادگی، ایرانیان مقیم سایر کشورها و توسعه گردشگری داخلی در مناطق آزاد . مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی با داشتن قابلیت‌هایی در جهت افزایش صادرات، اشتغال‌زایی، جذب سرمایه‌گذاری خارجی و جذب گردشگران داخلی و خارجی می‎‌توانند نقش مهمی در اقتصاد کشور ایفا کنند و ساختار اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و قوانین حاکم بر آن‌ها می‌تواند بستر مناسبی را برای توسعه گردشگری مهیا نماید. از این رو گردشگری در مناطق آزاد نقش مهمی را در نحوه برنامه‌ریزی و اتخاذ تصمیمات متناسب با قابلیت‌های این مناطق ایفا می‎‌کند.
به عبارتی هرچند ماهیت ابتدایی و اصل پیدایش این مناطق بر اساس مولفه‌‌های اقتصادی شکل گرفته است اما سرمایه گذاری در زیرساخت‌ها و استفاده از توان‌های بالقوه منطقه‌ای به منظور توسعه گردشگری از اهمیت خاصی برخوردار است. لذا ضروری است اولویت‌های مهم گردشگری و توسعه آن، شناسایی شده و در جهت پیشرفت منطقه استفاده شود. از این‌رو این سیاست‌ها برای رونق و توسعه گردشگری در پیش گرفته شده است.

الف) سیاست‌های کلی گردشگری در مناطق آزاد کشور

۱- سیاست‌گذاری در راستای توسعه گردشگری داخلی برای همه اقشار درآمدی،
۲- اولویت‌بخشی به کشور‌های دارای مرز مشترک و غرب آسیا،
۳- فرهنگ سازی جهت تقویت نگاه عموم جامعه ایرانی به گردشگران همسایه (بخصوص عراق و پاکستان)؛
۴- ایجاد کسب و کارهای حوزه گردشگری،
۵- آسان‌سازی سفر و بسترسازی برای تبادلات مالی با بازارهای هدف،
۶- افزایش تسهیلات و امکانات برای سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی.

ب) سیاست‌های عملیاتی با توجه به امکانات مناطق آزاد (باتوجه به اینکه طبق آمارها حدود ۸۰ درصد از ورودی‌ها گردشگران کشورهای همسایه هستند، پیشنهادات ذیل عمدتاً مربوط به این جمعیت هدف تدوین گردیده است):

– انجام مطالعات عمیق در مورد بازارهای کشورهای همسایه به صورت مجزا و شناخت نیازها و سلایق آن‌ها؛
– طراحی محتوای تبلیغاتی و بازاریابی ویژه برای هرکدام از بازراهای همسایه به صورت مجزا؛
– ایجاد بسترهای لازم برای مسافرت دهک¬های مختلف درآمدی و همچنین گونه‌های مختلف گردشگری؛
– بسترسازی برای مسافرت به ایران با حذف رواید خانوادگی و ارائه ویزاهای بلندمدت؛
– زمینه‌سازی برای جلب سرمایه‌گذاری خرد داخلی و خارجی در پروژه‌های مختلف گردشگری؛
– طراحی مسیرهای جدید گردشگری و پرهیز از تاکید بر مسیرها و مقاصد سنتی سفر و گردشگری در کشور؛
– تسهیل ورود همسایگان به ایران از طریق اتومبیل شخصی با محوریت سفرهای خانوادگی و گروهی؛
– تنظیم و اجرایی پیمان‌های رسانه‌ای برای تصویرسازی مثبت ایران بین همسایگان و همچنین مردمان همسایه در ایران و به عباتی تصویر سازی مثبت از خاورمیانه؛
– برگزاری رویدادهای مختلف فرهنگی و ورزشی با همکاری همسایگان جهت تقویت ارتباطات فرهنگی ملت ایران با ملت‌های همسایه؛
– تقویت زیرساخت‌های فناوری اطلاعات برای تسهیل سفر و استفاده از اماکن و ظرفیت‌های گردشگری؛

ج) برنامه‌های عملیاتی کوتاه مدت

۱- تشکیل شورای گردشگری و میراث فرهنگی

با توجه به اهمیت گردشگری در مناطق و جریان‌ساز اصلی فرهنگی- اجتماعی و البته درآمدی در مناطق نیازمند یکپارچه‌نگری در عرصه گردشگری مناطق و ارتباط گیری مستمر با تاثیرگذاران این عرصه می‎‌باشد از این رو باید شورای گردشگری در سطح دبیرخانه با حضور تاثیرگذاران این عرصه شکل گرفته و از سازمان‌های مختلف به خصوص بخش خصوصی در این شورا عضویت گرفته شود.

۲- تشکیل مرکز ژئوپارک‌ها

ژئوپارک‌های ایران به عنوان میراث کهن طبیعت و آداب و رسوم یک ملت با حضور دانش بومی مناطق برای حفظ این میراث کهن یک فرصت بزرگ برای مناطق بر شمرده می‎‌شود؛ از آنجا که سه منطقه قشم، ارس و ماکو ظرفیت این گنجینه بی‌نهایت را دارند و ۹۰ درصد ظرفیت کشور در حوزه ژئوپارک‌ها در مناطق آزاد است.

۳- تفاهم نامه  همکاری با سازمان ها

از آنجا که متولی اصلی گردشگری کشور وزارت گردشگری و صنایع دستی می‎‌باشد؛ کمتر سازمان یا وزارتخانه‌ای از ظرفیت گردشگری مناطق آزاد به عنوان یک واحد مستقل آگاهی دارد؛ از این رو لازم است تفاهم‌نامه‌های همکاری در این عرصه با سایر وزارتخانه‌ها و البته بخش خصوصی ایجاد گردد.

۴- تشکیل تعاونی در مناطق

با توجه به عدم انتفاع کامل جامعه محلی از حضور گردشگران در مناطق و با توجه با سرمایه‌بر بودن فعالیت‌های حوزه گردشگری، لازم است شبکه همگرایی از مردم محلی جهت جذب سرمایه‌های خرد آن‌ها و تزریق این سرمایه به عرصه گردشگری ایجاد گردد.

۵- رویداد‌های گردشگری ارزان

با توجه به شرایط اقتصادی کشور و بالا بودن هزینه‌های سفر، اقامت و…. و نیاز به اندیشه‌ورزی و ارائه راحل عملیاتی در حوزه گردشگری ارزان، همه‌گیر و کارآفرینانه؛ تشکیل رویدادهایی در زمینه گردشگری ارزان امری واجب تلقی می‌شود که با توجه به حمایت‌های سازمان مناطق آزاد انجام این مهم دربازه زمانی کوتاه سبب دسترسی به گنجینه‌ای از طرح‌ها و ایده‌ها از سراسر کشور می‎‌شود.

۶- گردشگری راهیان نور

بخش قابل توجه‌ای از یادمان‌های دوران دفاع مقدس در مناطق آزاد کشور می‎‌باشند از جمله مناطق قصرشیرین، مهران، اروند؛ از این رو تهیه بسته‌های ویژه راهیان نور و همکاری بین سازمانی برای مهمان پذیری در ایام پیک سفر می‎‌تواند نقش قابل توجه‌ای در کیفیت معنوی و آسان سازی این سفر را داشته باشد؛

۷- تعریف مسیر گردشگری دریایی

با توجه به دسترسی مناطق به آب‌های سرزمینی، ایجاد مسیر گردشگری دریایی در جنوب کشور می‎‌تواند توسعه دهنده گردشگری دریاپایه باشد ؛ محوریت این مسیر مناطق چابهار، قشم، کیش و اروند هستند.

۸- تعریف کدهای ارزشی مناطق

با توجه به تنوع قومی حاکم بر مناطق و بی‌ضابطه بودن حضور گردشگران در مناطق، پیوسته خطر فراموشی سنت‌ها و ارزش‌های این مناطق وجود دارد از این رو لازم است کدهای ارزشی گردشگری در قالب گردشگری مسئولانه تعریف گردد و تمامی این کدها به گردشگران و کنشگران این عرصه یادآوری شود و این ارزش‌ها قبل از عزیمت گردشگران به مناطق توسط تور گردان‌ها و … باید مطرح شود.

۹- ساخت فیلم مستند از جذابیت‌های گردشگری مناطق آزاد

از جمله فعالیت‌های اساسی برای معرفی مناطق، استفاده از فرصت رسانه‌ها و محتواهای ویدیوئی برای این منظور می‎‌باشد که می‎‌تواند بستر ساز معرفی و جذب گردشگران باشد. از جمله ساخت فیلم‌های سینمایی بخصوص تهیه مستند از تمامی مناطق توسط چهره‌های شناخته شده ایرانگرد در قالب فیلم مستند و پخش این مستندها در قالب سریالی چند قسمتی در شبکه‌های رسانه ملی به ویژه در ایام نوروز.

۱۰- تور سفیران کشورها در بین مناطق

از جمله اقدام قابل دسترس برگزاری دوره تور یک هفته‌ای برای سفیران سایر کشور‌ها که مقیم ایران هستند که با این کار ضمن معرفی ایران می‎‌توان تفاهم‌نامه‌هایی مابین مناطق و سفارتخانه‌ها برقرار گردد و برای تعریف تور‌های گردشگری مشابه و یا برگزاری همایش‌ها و جشنواره‌های این کشور‌ها در مناطق.

۱۱- شب فرهنگی مناطق در استان‌های سرزمین اصلی

با توجه به ظرفیت بسیار زیاد مناطق می‎‌توان ضمن همکاری با استانداری‌ها و سازمان‌های گردشگری سایر استان‌ها زمینه برگزاری جشنواره‌های فرهنگی مناطق در سایر استان‌ها را فراهم نموده تا ضمن معرفی مناطق زمینه جذب گردشگر را فراهم نماید.

۱۲- ایجاد جایزه ملی گردشگری مناطق آزاد

با توجه به اینکه مناطق آزاد قطب اول گردشگری کشور در قالب یک بسته کامل می‎‌باشد لازم است برای چهره شدن مناطق و به دست آوردن جایگاه واقعی خود جایزه ملی گردشگری (با استاندارد‌های تعریفی مناطق آزاد) را با حمایت خود ایجاد نماید لازم به ذکر است جایزه ملی در این سطح تا کنون برقرار نشده است که ایجاد این جایزه می‌تواند دبیرخانه و مناطق آزاد را متولی دبیری دائم این جشنواره نماید.